دیدبان چگونه اولویت‌بندی می‌کند؟

ما در دیدبان بر این باوریم که محرومیت زدایی اولویت های اساسی مشخص و طبقه بندی شده ای دارد:

1. اولویت های حیاتی (آب سالم، غذای کافی و مغذی)

2. اولویت هایی که نبود آنها باعث آسیب در کوتاه مدت می گردد(بهداشت فردی و محیطی)

3. اولویت هایی که نبود آنها باعث آسیب در دراز مدت می شود(آموزش و اشتغال)

دیدبان به دنبال آن است که نیازهای افراد را در موقعیت های مختلف و در مناطق محروم کشور سنجیده و طبق آن برنامه ریزی برای اجرای بهتر پروژه ها را انجام دهد.

ما برای اولویت بندی پروژه ها به دو رویکرد نظریه های علمی و آموزه های دینی پرداخته تا روند محرومیت زدایی به شیوه ای متناسب و اصولی انجام پذیرد.

مازلو اولین بار مفهوم خود را از سلسله مراتب نیازها در مقاله ۱۹۴۳ خود با عنوان “نظریه‌ای از انگیزه انسانی” و کتاب بعدی خود با عنوان “انگیزه و شخصیت” معرفی کرد. این سلسله مراتب نشان می‌دهد که افراد انگیزه دارند که نیازهای اساسی زندگی خود را برآورده کنند قبل از اینکه به نیازهای پیشرفته‌تر بپردازند.

مازلو به عنوان یک نظریه‌پرداز انسان دوست، معتقد بود که مردم تمایل ذاتی به تبدیل شدن به خود واقعی‌شان (در واقع همان خودشکوفایی self-actualization) دارند. یعنی تمام آنچه که می‌توانند باشند. برای دستیابی به این اهداف نهایی، تعدادی از نیازهای اساسی دیگر مانند نیاز به غذا، ایمنی، عشق و عزت نفس باید برآورده شود.

به این ترتیب، پنج سطح مختلف از سلسله مراتب نیازهای مازلو وجود دارد. اجازه دهید نگاهی دقیق‌تر به نیازهای مازلو از پایین‌ترین سطح، معروف به نیازهای فیزیولوژیکی، تا بالاترین آنها بیندازیم.

سلسله مراتب مازلو اغلب به صورت هرمی نمایش داده می‌شود. پایین‌ترین سطح هرم از اساسی‌ترین نیازها تشکیل شده است، در حالی که پیچیده‌ترین نیازها در بالای هرم هستند. نیازهای پایین هرم نیازهای اساسی جسمی از جمله نیاز به غذا، آب، خواب و سرپناه است. پس از برآورده شدن این نیازهای سطح پایین، افراد می‌توانند به سطح بعدی از نیازها که برای ایمنی و امنیت است، بروند.

1-نیازهای جسمانی

نیازهای بنیادین و اساسی هستند که انسان برای ادامه‌ی زندگی و بقا به آن نیازمند است. برای نمونه خوردن، آشامیدن، خوابیدن و …
پس در این سطح ما با نیازهایی روبه‌رو هستیم که به زندگی و بقای انسانمی پردازد. اگر این نیازها برطرف نشود انسان نمی‌تواند به سطوح بعدی ارتقا یابد.

2- نیازهای امنیتی

نیازهای امنیتی در ادامه‌ی زندگی و بقای انسان بسیار مهم هستند اما اهمیت آن‌ها در درجه دوم است  برای نمونه: امنیت جانی، امنیت خانوادگی، داشتن کار و خانه، بیمه‌ی پزشکی و…

3- نیازهای اجتماعی

نیازهای اجتماعی یا احساس عشق و وابستگی، نیازهایی هستند که در زندگی اجتماعی و در کنار دیگران برطرف می‌شوند.

4- نیازهای احترامی

پس از برطرف شدن نیازهای زیستی، امنیتی و اجتماعی، نیاز به مورد احترام بودن و احترام گذاشتن اهمیت دارد. مانند: احترام به خود، اعتماد به نفس، احترام به دیگران، مورد احترام بودن، موفقیت در کارها و …

5- نیازهای خودشکوفایی

بالاترین بخش هرم مازلو را نیازهای خودشکوفایی در برمی‌گیرند. برای نمونه: معنویت، اخلاق، توانایی حل مسئله، واقع‌بینی، دوری از تعصب، خلاقیت و نوآفرینی و … . مازلو بر این باور است که اگر کسی بتواند این نیازها را برطرف کند به خودشکوفایی دست می‌یابد.

اهتمام آموزه های دینی به نیازهای مادی از یک سو واقع نگری اسلام را به نمایش می گذارد و از سوی دیگر همگان را به تأثیر متقابل عرصه های گوناگون حیات انسانی متوجه می سازد.

در نتیجه افرادی که می‌خواهند در حوزه تامین نیازهای مردم وارد شوند باید ابتدا نگاه و نگرش اسلام به این بحث را بدانند تا اولویت ها را متوجه شوند و با بهترین برنامه و کمترین هزینه ، بالاترین هدف را نشانه گیرند.

امام صادق علیه السلام : «… واعلم یا مفضّل! انّ رأس معاش الانسان و حیاته، الخبز و الماء.»

ای مفضّل بدان، سرچشمه زندگی و معاش آدمی، نان (مواد غذایی) و آب است.

امام علی علیه السلام : «ما أصبح بالکوفة احد الاّ ناعما، انّ ادناهم منزلة لیأکل البر و یجلس فی الظل و یشرب من ماء الفرات»

همه مردم کوفه اکنون دارای وضعیت خوبی هستند، حتی پایین ترین افراد؛ نان گندم می خورد، خانه دارد و از آب آشامیدن استفاده می کند.

پس از نظر امیرالمومنین نیازهای اصلی یک فرد آب، نان و خانه است

امام صادق علیه السلام به روایت از پدرانش از رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم : «کاد الفقر ان یکون کفرا.»

فقر به آن نزدیک است که به کفر بینجامد.

بسیاری از آسیبهای روانی و شخصیتی که در طبقات فقیر وجود دارد همه ره آورد فقر است.

پیامبر اکرم(ص) در حدیثی در اهمیت توجه به مردم و قشر ضعیف  می‌فرماید:

«مِن افضَلِ الاعمالِ عنداللهِ ابراد الکباد الحارة، و اشباعُ الکباد الجائعة والّذی نفسُ محمّدٍ بیدهِ، لا یؤمنُ بی عبدٌ یبیتُ شبعان و اخوه (او قال جاره) المسلم جائعٌ»؛

برترین اعمال از نظر خداوند، خنک کردن دل‌های سوخته تشنگان و سیر کردن شکم‌های گرسنه است. سوگند به آن که هستی محمّد در اختیار اوست، به من ایمان نیاورده آن که سیر بخوابد و برادر مسلمان یا همسایه‌اش گرسنه باشد

این چند حدیث کوتاه و فرمایش معصومین تماما بیانگر آنست که از دید اسلام مهمترین نیازهای بشری  بر پایه آب و غذا است.